زیارت بدون پشتوانه

 روز گذشته معاون زیارت استانداری خراسان رضوی اعلام کرد «پیگیری توسعه آزادراه حرم تا حرم و افزایش ظرفیت پارکینگ‌های مشهد در دستورکار شورای ملی زیارت قرار گرفت»؛ این خبر برای کسی که نخستین بار است این موضوع را می‌خواند، جذاب است؛ اما برای اهالی رسانه به خصوص خراسان، و زائران و دغدغه مندان مشهدالرضا(ع)، این خبر بیشتر شبیه نمکی بر زخم کهنه وعده‌های تکراری برای «شهر وعده‌ها»است.

​​​​​​​

قرار بود زیرساخت ها را ارتقا دهد اما...
پرونده سامان‌دهی زیارت در خراسان رضوی از سال ۱۳۸۸ و با تشکیل کارگروه زیارت و فرهنگ رضوی در جریان سفر استانی رئیس‌جمهور وقت آغاز شد؛ ساختاری که هدفش توسعه و تعمیق فرهنگ زیارت، هماهنگی دستگاه‌های اجرایی و بهبود زیرساخت‌ها و خدمات زائران در شهرهای زیارتی، به‌ویژه مشهد، بود. این مجموعه در ادامه با عنوان «کارگروه ملی زیارت» فعالیت کرد و قرار بود جلسات آن هر سه ماه یک‌بار برگزار شود.
در سال‌های نخست، مصوباتی برای مشهد به تصویب رسید؛ ازجمله توسعه فرودگاه، راه‌اندازی قطار سریع‌السیر تهران ـ مشهد، برقی سازی راه‌آهن، تکمیل کمربندی جنوبی، بهسازی ورودی‌های شهر، اختصاص ۳۰۰ اتوبوس به ناوگان شهری، احداث مجتمع‌های اقامتی ارزان‌قیمت، ایجاد ردیف ویژه بودجه زیارت و آزادراه حرم تا حرم باهدف تسهیل امر زیارت و رفع گره‌های ترافیکی مسیر مواصلاتی مشهد تا قم به طول 900 کیلومتر در سال 1389.  در جلسه آذر ۱۳۹۰ نیز افزایش اعتبار زیارت تا سقف ۲۰۰ میلیارد تومان و پیش‌بینی همین میزان برای خراسان رضوی در بودجه سال بعد مطرح شد. اما مسیر اعتبارات با وعده‌های اولیه فاصله داشت. سهم اعلام‌شده خراسان رضوی در سال ۱۳۹۱ حدود ۱۰ میلیارد تومان بود. در سال ۱۳۹۲، از ۲۵ میلیارد تومان اعتبار پیش‌بینی‌                  شده، بنا بر اعلام استاندار وقت، تا آن زمان فقط ۴ میلیارد تومان اختصاص‌یافته بود. در سال ۱۳۹۳ سهم استان ۱۲.۵ میلیارد تومان اعلام شد و در سال ۱۳۹۴ نیز از ۲۰ میلیارد تومان اعتبار مصوب، حدود ۹.۹۷ میلیارد تومان تخصیص یافت. 
کارگروهی که سکته کرد!
کارگروه در سال‌های بعد جلسات منظمی نداشت و عملاً دوره‌ای طولانی کم‌تحرک شد. مرداد ۱۳۹۸ تلاش‌هایی برای احیای آن صورت گرفت، اما استمرار نیافت. 
سرانجام ۱۷ دی ۱۴۰۰، پس از حدود دو سال وقفه، جلسه‌ای با حضور رئیس‌جمهور شهید در مشهد برگزار و ۱۲ مصوبه درباره سفر ارزان، حمل‌ونقل شهری، اقامت و تغذیه ارزان زائران، سامان‌دهی زائران خارجی و خدمات درمانی و فرهنگی تصویب شد که دو مسئله اساسی در دستورکار قرار گرفت؛ پارکینگ‌های اطراف حریم حرم رضوی و اجرا و تکمیل قطعه مشهد تا نیشابور آزادراه حرم تا حرم که به‌رغم دستور مستقیم و تعیین زمان 6ماهه برای معاونت اجرایی، متأسفانه بازهم اعتبارات و عملیات اجرایی سهم دیگر استان‌های شد. در مرداد ۱۴۰۱، عنوان «شورای ملی زیارت» برای این ساختار تصویب شد، اما مصوبه تشکیل شورا در شهریور همان سال به دلیل ایرادهای حقوقی ملغی‌الاثر اعلام شد. 
پیشنهاد ارتقای آن به شورای عالی زیارت نیز در برنامه هفتم به نتیجه نرسید و کارگروه ملی زیارت با مسئولیت معاون اول رئیس‌جمهور به فعالیت ادامه داد.
مصوباتی که فقط مصوبه ماندند
۱۸ فروردین ۱۴۰۴، چهاردهمین جلسه کارگروه در مشهد برگزار شد. در آن زمان از ۱۴۷ مصوبه سخن گفته شد؛ ازجمله قطار سریع‌السیر مشهد ـ تهران، آزادراه حرم تا حرم، ساخت ۲هزار چشمه سرویس بهداشتی، تأمین پارکینگ اطراف حرم و احداث چهار کمپ اقامتی در زمینی به وسعت ۷۵ هکتار. بااین‌حال، بخش مهمی از این طرح‌ها همچنان در مرحله پیگیری و انتظار قرار دارد، درحالی‌که این شورا مدام جلسه برگزار می‌کند و اخیراً نیز در شهر قم نشست این شورا برگزار شد و مصوبات جدیدی برای قم داشته و 5 دستور کلان هم مجدد برای مشهد تعیین شد؛ دقیقاً همان مصوباتی که بیش از یک دهه مدام تکرار شده‌اند اما در حد مصوبه مانده‌اند. 
در لایحه بودجه ۱۴۰۵ نیز اعتبار مشترک توسعه فرهنگ و خدمات زیارتی برای مشهد، قم، شیراز و شهرری حدود ۱۲۰.۷ میلیارد تومان برآورد شده است؛ اعتباری که سهم نهایی مشهد از آن مشخص نیست.
آورده این کارگروه برای زیارت چه بود؟
حالا پس از ۱۷سال، پرسش اصلی همچنان پابرجاست: حاصل این‌همه جلسه، تغییر عنوان، مصوبه و وعده برای مشهد و زائرانش چه بوده است؟  وقتی آزادراه حرم تا حرم، قطار سریع‌السیر، پارکینگ، سرویس‌های بهداشتی و زیرساخت‌های اساسی زیارت همچنان در فهرست مصوبات تکرار می‌شوند اما در عمل تحولی رخ نداده است،  نمی‌توان از خروجی ملموس و متناسب با جایگاه مشهد سخن گفت. حتی در سال ۱۴۰۵ نیز مسئولان استانی از اجرانشدن بسیاری از مصوبات گلایه دارند. کارگروهی که قرار بود گره‌گشای مشکلات زیارت باشد، هنوز نتوانسته است فاصله میان تصویب و اجرا را از میان بردارد.امروز مشهد برمدار بحران آب، ضعف زیرساخت جاده‌ای و آزادراهی، ضعف زیرساخت آموزشی و بهداشتی درحرکت است و در تمام شاخص‌ها حتی نسبت به متوسط کشور هم چندین گام عقب‌تر است. به همین دلیل است که می‌گوییم مشهد «شهر وعده‌هاست»؛ از رئیس‌جمهور تا وزرا وقتی به مشهد مشرف می‌شوند وعده می‌دهند، حتی تصویب می‌کنند و دستور می‌دهند اما در عمل هیچ اتفاقی رخ نمی‌دهد. مسئله زیارت آسان، دسترسی آسان برای همه اقشار به حریم حرم رضوی اهمیت دوچندان دارد. آیا مدیران پایتخت‌نشین وقتی برای زیارت امام رضا(ع) و تجدیدبیعت با امام شهید راهی مشهد می‌شوند، بازهم می‌خواهند وعده‌های تکراری بدهند؟
 آیا بعد از 17سال مصوبه و وعده می‌خواهند گامی واقعی در رفع عقب‌ماندگی‌های زیرساختی و خدماتی مشهدالرضا برای خدمت به زائران بردارند؟ امیدواریم؛ هرچند بعید می‌دانیم.