یک روانشناس: دنبالکنندگان زیاد در فضای مجازی به معنای داشتن دوستان صمیمی نیست

یک روانشناس بالینی با اشاره به اینکه افرادی که در فضای مجازی دنبالکنندگان زیادی دارند اما در دنیای واقعی از روابط دوستانه و صمیمی محدودی برخوردارند، گفت: داشتن دنبالکنندگان زیاد لزوما به معنا برخورداری از دوستان صمیمی متعدد نیست.
حسین روزبهانی روانشناس بالینی با اشاره به تاثیر استفاده مداوم از شبکههای اجتماعی بر شکلگیری دوستیها، اظهار کرد: استفاده طولانی مدت از شبکههای اجتماعی میتواند فرصتی برای افزایش و گسترش ارتباطات اجتماعی افراد باشد، اما در عین حال ممکن است تاثیر منفی بر روابط دوستانه واقعی بگذارد و کیفیت این روابط را کاهش دهد؛ بنابراین شبکههای اجتماعی را میتوان پدیدهای دووجهی دانست که بسته به نوع و میزان استفاده، آثار مثبت یا منفی به همراه دارد.
وی با اشاره به اینکه استفاده از شبکههای اجتماعی این امکان را فراهم میکند که افراد با اشخاص جدید آشنا شوند، افزود: استفاده سالم از شبکههای اجتماعی این امکان را برای افراد ایجاد میکنند که ارتباط خود را با دوستانی که از نظر مکانی فاصله زیادی با آنها دارند حفظ کنند و افرادی را بیابند که علایق مشترکی با آنها دارند. با این حال، استفاده بیش از حد از این فضاها میتواند موجب شود افراد زمان و انرژی کمتری برای دیدارهای حضوری با دوستان خود اختصاص دهند. در چنین شرایطی، گفتوگوهای عمیق و فعالیتهای گروهی نیز کاهش پیدا میکند و این مسئله بر کیفیت روابط دوستانه تاثیر میگذارد.
این رواشناس بالینی با اشاره به اهمیت ارتباطات حضوری در شکلگیری دوستیهای عمیق، بیان کرد: در دوستیهای واقعی، اعتماد متقابل، تجربههای مشترک، حمایت و همدلی اهمیت زیادی دارد و این مولفهها معمولا در ارتباطات حضوری آسانتر و بهتر شکل میگیرند؛ ازاینرو نباید اجازه داد ارتباطات مجازی بهطور کامل جایگزین دوستیهای واقعی شوند.
روزبهانی با اشاره به پیامدهای جایگزین شدن ارتباطات مجازی بهجای روابط حضوری، خاطرنشان کرد: چنین وضعیتی میتواند کیفیت روابط را کاهش داده و تعاملات را محدود کند و به سطحی شدن ارتباطات بین افراد بینجامد. افرادی که در فضای مجازی دنبالکنندگان زیادی دارند اما در دنیای واقعی از روابط دوستانه و صمیمی محدودی برخوردارند؛ در بررسی این موضوع باید تفاوت میان کیفیت ارتباطات و تعداد ارتباطاتی را که افراد با یکدیگر دارند در نظر گرفت؛ چراکه داشتن دنبالکنندگان زیاد لزوما به معنابرخورداری از دوستان صمیمی متعدد نیست.
وی افزود: بسیاری از ارتباطات اجتماعی در فضای مجازی براساس تصویری که از افراد مشاهده میکنیم، مطالبی که منتشر میکنند و علایقی که نسبت به آنها داریم شکل میگیرد. گاهی این تعاملات صرفا به ارسال چند پیام کوتاه در دایرکت محدود میشود و نمیتوان آنها را دوستیهای عمیق و صمیمی دانست. یکی از دلایل این مسئله نبود صمیمیت و شناخت عمیق در بسیاری از تعاملات مجازی است؛ افراد ممکن است نتوانند مشکلات و احساسات واقعی خود را با دنبالکنندگانشان در میان بگذارند؛ زیرا اعتماد متقابل میان آنها شکل نگرفته یا از قضاوت شدن واهمه دارند.
این استاد دانشگاه اظهار کرد: از سوی دیگر، بسیاری از افراد تصویری ایدهآل از خود در فضای مجازی ارائه میکنند که ممکن است باعث شود دیگران احساس کنند نسبت به آنها ضعف دارند یا مشکلات بیشتری را تجربه میکنند. این مقایسهها میتواند ترس از قضاوت شدن را افزایش دهد و مانع بیان احساسات و مشکلات واقعی افراد شود. زمانی که افراد بخش زیادی از وقت خود را در فضای مجازی سپری میکنند، فرصت کمتری برای ایجاد دوستیهای حضوری خواهند داشت و این مسئله میتواند به کاهش ارتباطات واقعی منجر شود.
روزبهانی با بیان اینکه وقتی افراد در فضا مجازی عمدتا براساس ظاهر دیده و محبوب میشوند، ممکن است این احساس در برخی شکل بگیرد که کسی آنها را درک نمیکند یا دوستداشتنی نیستند، اظهار کرد: داشتن دنبالکنندگان و ارتباطات اجتماعی مجازی زیاد به این معنا نیست که فرد از حمایت عاطفی و همدلی برخوردار است؛ افراد بیش از تعداد زیادی دنبالکننده، به روابطی امن، صمیمی و قابل اعتماد نیاز دارند.
افراد لحظات شاد و سفرهای خود را به اشتراک میگذارند نه شکستها و دشواریهای زندگی
وی با بیان اینکه در شبکههای اجتماعی معمولا افراد تصاویری گزینششده و ویرایششده از زندگی خود به نمایش میگذارند، گفت: برای مثال، ممکن است چهره واقعی افراد با تصاویری که منتشر میکنند تفاوت داشته باشد یا از ویرایشهای زیادی برای زیباتر نشان دادن ظاهر خود استفاده کنند. افراد معمولا لحظات شاد، موفقیتها، سفرها، ظاهر زیبا و اتفاقات مثبت زندگی خود را به اشتراک میگذارند و کمتر شاهد انتشار مشکلات، شکستها و دشواریهای زندگی آنها هستیم، این مسئله باعث میشود افراد ناخواسته خود را با دیگران مقایسه کنند.
این روانشناس با اشاره به تاثیر این مقایسهها بر احساس تعلق و تنهایی افراد، بیان کرد: زمانی که افراد بهطور مداوم تصاویر دورهمیها، مهمانیها و روابط دوستانه دیگران را مشاهده میکنند، ممکن است احساس کنند از جمعهای اجتماعی فاصله گرفته و کنار گذاشته شدهاند یا به اندازه کافی مورد توجه دیگران نیستند؛ موضوعی که میتواند احساس تنهایی را در آنها افزایش دهد. مقایسه مداوم زندگی واقعی با تصاویر آرمانی منتشر شده در صفحات دیگران، بهتدریج میتواند احساس کمارزشی ایجاد کند و این تصور را به وجود آورد که زندگی دیگران شادتر، بهتر و موفقتر از زندگی خود فرد است. چنین شرایطی رضایت از زندگی را کاهش میدهد و حتی ممکن است نارضایتی از ظاهر و کاهش اعتماد به نفس را به دنبال داشته باشد.
روزبهانی با بیان اینکه مقایسه وضعیت ظاهری، مالی، تحصیلی و روابط اجتماعی با دیگران میتواند احساس ناکافی بودن را در افراد تقویت کند، خاطرنشان کرد: نمیتوان گفت این پیامدها در تمامی افراد به یک شکل بروز میکند بلکه میزان استفاده از فضا مجازی، نوع محتوا دنبالشده، ویژگیهای شخصیتی و شرایط روانی افراد در میزان تاثیر پذیری آنها نقش دارند.
خانوادهها فرزندان را با دیگران مقایسه نکنند
وی با اشاره به نقش خانواده، دانشگاه و نهادهای اجتماعی و فرهنگی در تقویت روابط واقعی جوانان، خاطرنشان: خانواده میتواند نقش بسیار مهم و موثری در این زمینه داشته باشد. خانوادهها باید فضا صمیمی و امنی برای گفتوگو با جوانان فراهم کنند تا آنها بتوانند احساسات و مشکلات خود را بیان کنند. تشویق فرزندان به شرکت در فعالیتهای اجتماعی و گروهی، تعیین زمان مشخص برای دورهمیهای خانوادگی و کنار گذاشتن تلفن همراه در این زمانها از جمله اقداماتی است که خانوادهها میتوانند انجام دهند؛ همچنین والدین باید از مقایسه فرزندان خود با دیگران و قضاوت کردن آنها پرهیز کنند.
این استاد دانشگاه با اشاره به مسئولیت دانشگاهها در این زمینه، اظهار کرد: دانشگاهها میتوانند با برگزاری اردوها، برنامههای ورزشی، تفریحی و فرهنگی و همچنین تشکیل انجمنهای دانشجویی، زمینه تعامل و گفتوگوی بیشتر دانشجویان را فراهم کنند. برگزاری کارگاههای مهارتهای ارتباطی و اجتماعی و ارائه خدمات مشاورهای رایگان به دانشجویان نیز میتواند در کاهش احساس تنهایی آنها موثر باشد. نهادهایی همچون اجتماعی و فرهنگی میتوانند با ایجاد مراکز ورزشی، تفریحی و فرهنگی، زمینه استفاده جوانان از این فضاها را فراهم کنند. حمایت از فعالیتهای داوطلبانه، فراهم کردن امکان مشارکت جوانان در فعالیتهای محلی و ارتقا سواد رسانهای آنها برای استفاده صحیح از شبکههای اجتماعی از جمله اقداماتی است که میتواند موثر باشد.
تمرکز بر کیفیت روابط بهجای افزایش تعداد دوستان
روزبهانی با اشاره به نقش خود افراد در مدیریت روابط اجتماعی و استفاده از فضای مجازی، گفت: افراد باید تا حدالامکان استفاده غیرضروری از شبکههای اجتماعی را کاهش دهند و زمان مشخصی را به دیدار حضوری با دوستان خود اختصاص دهند. شرکت در کلاسها، فعالیتهای ورزشی و گروههای فرهنگی و تفریحی، افزایش مهارت گوش دادن، تقویت همدلی و ارتقا توانایی گفتوگوهای صمیمانه از جمله اقداماتی است که افراد میتوانند برای بهبود روابط اجتماعی خود انجام دهند. افراد باید بهجای تمرکز بر افزایش تعداد دوستان و دنبالکنندگان خود در فضای مجازی، کیفیت روابط عمیق و دوستانه حضوری را در اولویت قرار دهند. هدف نباید حذف شبکههای اجتماعی باشد بلکه باید میان زندگی مجازی و واقعی تعادل برقرار شود و شرایطی فراهم شود تا جوانان در کنار ارتباطات آنلاین با دوستان خود، امکان تجربه دوستیهای واقعی و پایدار را نیز داشته باشند.



