فصل سرد ناترازی

کاهش ۲۸ درصدی ظرفیت تولید، ناترازی روزانه گاز را به حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب رسانده است؛ عبور از زمستان دشوار، هم به تدبیر دولت و هم به مدیریت مصرف مردم نیاز دارد
تقریبا نه بلکه همه می دانیم که شرایط زمستان امسال، با همه سال های قبل و بعد، متفاوت است؛ درواقع کشوردرفصول سرد پیش رو با آزمونی سخت و چندلایه در حوزه انرژی روبهرو شده است ازیکسو، ساختارانباشتهشده ناترازی گاز درسالهای گذشته و ازسوی دیگر، پیامدهای خسارتبارحملات اسفندماه سال گذشته دشمن آمریکایی صهیونی به تأسیسات حیاتی، زنگ خطر را به صدا درآورده است. براساس نهاد حکمران انرژی،عبوراززمستان پیشرو نیازمند مدیریتی جامع، بهکارگیری تدابیر ویژه ازسوی دولت و مشارکت آگاهانه آحادجامعه است.
خروج 28 درصد ظرفیت تولید گاز ازمدار
ایران با حدود۳۳ تریلیون مترمکعب ذخایراثباتشده گاز، دومین دارنده این ذخایر درجهان است؛ با این حال، هرگاه دمای هوا کاهش مییابد، نگرانی ازکمبود گازبالا میگیرد. سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، گفته است درجریان حملات اسفندماه گذشته چهار پالایشگاه آسیب دیدند و ۷,۹۲۴ مورد آسیب درتأسیسات صنعت گازثبت شد. به گفته او، درپی این حملات۲۸درصد ظرفیت تولیدکشورازمدار خارج شد.
گاز روی چرتکه
این خسارت به ناترازیای اضافه میشود که سالهاست درزمستان تکرارمیشود. براساس دادههای ارائهشده، شکاف میان عرضه و تقاضا دراوج مصرف زمستانهای گذشته حدود۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب درروز بوده و امسال با احتساب افت ظرفیت تولید به حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب رسیده است. این میزان نزدیک به۴۰ درصد ظرفیت تولید روزانه کشور،یعنی حدود یک میلیارد و۳۰ میلیون مترمکعب، است. بنابراین، حتی اگرشبکه انتقال وتوزیع پایداربماند، تأمین همزمان نیازهمه بخشها درروزهای بسیارسرد دشوارخواهد بود.
مصرف گاز دو تا سه برابر میانگین جهانی
بخش مهمی ازفشارزمستانی ازافزایش یک باره مصرف درخانهها و مراکزتجاری ناشی میشود. براساس گزارش تحلیلی «روایت دادهای از برق و گاز ایران در ماههای سرد» سرانه مصرف گاز خانگی در ایران دو تا سه برابر میانگین جهانی برآورد شده است. این گزارش همچنین میگوید با هریک درجه کاهش دمای هوا، حدود۲۵ میلیون مترمکعب به مصرف روزانه گازکشور افزوده میشود؛ افزایشی که میتواند در موجهای سرما فشار قابلتوجهی برشبکه وارد کند.
در اوج سرما، مصرف خانگی و تجاری بیش از۷۰ درصد گاز شبکه را به خود اختصاص میدهد. باقیمانده باید میان نیروگاهها و صنایع تقسیم شود؛ درنتیجه،کاهش تخصیص گاز به این بخشها به یکی از راههای مدیریت کمبود تبدیل میشود.
محدودیت سوخت نیروگاهها نیز میتواند برق را تحت تأثیر قرار دهد و نیروگاهها را به مصرف سوخت مایع، ازجمله مازوت و گازوئیل، سوق دهد. این سوختها علاوه بر دشواری تأمین و انتقال، آلایندگی بیشتری دارند و ممکن است آلودگی هوا را در شهرها تشدید کنند.
در بخش برق، با وجود کاهش ناترازی اوج مصرف امسال به حدود ۱۰ هزار مگاوات ــ ۴۳ درصد کمتر از سال ۱۴۰۳ ــ اتکای نیروگاهها به گاز همچنان مهم است. پس بهبود وضعیت برق به معنای رفع کامل خطر نیست؛ اگرگاز نیروگاهها محدود شود، فشار برشبکه برق نیز میتواند افزایش یابد.
راهبردها و ضرورت مسئولیتپذیری همگانی
برای تقویت تأمین، شرکت ملی گاز از اتصال خطوط انتقال جنوبشرق به شمالشرق و امکان انتقال روزانه هفت میلیون مترمکعب گاز به خراسان جنوبی خبر داده است. همچنین طرح جامع توسعه زیرساختهای گاز شمال کشورتصویب شده و سه پروژه در چارچوب آن به بهرهبرداری رسیده است. این اقدامات میتواند به پایداری شبکه کمک کند، اما بهتنهایی جایگزین کاهش مصرف یا افزایش پایدار تولید نیست.
در بخش صنعت نیز با وجود محدودیت تولید، گازتحویلی به صنایع وکسبوکارهای کوچک درنیمه نخست امسال یک میلیارد مترمکعب بیشتر از مدت مشابه سال گذشته بوده است. مدیرعامل شرکت ملی گازآغاز این هفته درنشستی خبری تأکید کرده که تأمین انرژی تولید اهمیت دارد، اما اولویت نیاز خانگی و محدودیت منابع، مدیریت عرضه را پیچیده میکند.
رئیس جمهور پزشکیان نیز میزان مصرف سوخت و انرژی کشور را دستکم سه برابر میانگین جهانی دانسته و از مدیران، مسئولان و مردم خواسته است بهینهسازی مصرف را جدی بگیرند.
او همچنین تأکید کرده مدیران باید پیش از دیگران از خود آغاز کنند. این تأکید، مسئولیت دولت را در برنامهریزی و مدیریت عرضه روشن میکند؛ اما همراهی مردم نیز میتواند از شدت فشار در روزهای اوج بکاهد.
فقط 20 درجه کم کنیم
پویش «۲۰ درجه» با هدف کاهش مصرف گرمایشی، یکی از راههای مدیریت تقاضاست. پایین آوردن متعادل دمای وسایل گرمایشی، بستن درزهای پنجره و درها و گرمکردن فضاهای مورد استفاده، اقدامهایی ساده اما مؤثرند. مدیریت مصرف، بهتنهایی جای تدبیرهای زیرساختی دولت را نمیگیرد؛ اما میتواند گاز بیشتری برای نیروگاهها و صنایع آزاد کند و عبور از روزهای سرد را آسانتر سازد.



