مترجم غول های ادبیات
به مناسبت هشتاد سالگی استاد عبدا...کوثری ،مترجم صاحب نام ایرانی با دکتر نجمه شبیری ،پژوهشگر ومترجم درباره ویژگی ها ودلایل ماندگاری آثاراین استاد صاحب نام گفت وگوکرده ایم
«نبرد» نوشته کارئوس فوئنتس، «خاطرات پس ازمرگ» نوشته براس کوباس، »گزیده شعر های جورج سفریس»، »چرا ادبیات» نوشته ماریو بارگاس یوسا و ....؛ نام این کتاب‌ها برای بسیاری ازعلاقه‌مندان ادبیات جهان با ترجمه‌های عبدا...کوثری گره خورده است. مترجمی که با شناخت عمیق ازتاریخ، فرهنگ و تحولات اجتماعی آمریکای لاتین، سهمی اثرگذاردرآشنایی خوانندگان فارسی‌زبان با ادبیات این منطقه ازجهان داشته است. هرچند پیش ازاو نیزآثاری ازنویسندگان آمریکای لاتین به فارسی ترجمه شده بود، کوثری با انتخاب و ترجمه آثارمهمی از نویسندگانی چون ماریو بارگاس یوسا وکارلوس فوئنتس، این ادبیات را برای طیف گسترده‌تری ازمخاطبان جدی وآشناترکرد. اهمیت کاراو فقط درمعرفی چند نویسنده و اثرخلاصه نمی‌شود؛ تسلط برزمینه‌های تاریخی وفرهنگی و وفاداری به جهان فکری نویسنده، به ترجمه‌هایش اعتباری ویژه بخشیده است. عبدا...کوثری، که سهم بزرگی درادبیات ترجمه کشورمان دارد متولد ۱۳۲۵ درهمدان، است. او روز گذشته80 ساله شد و همچنان پرتلاش به ترجمه آثار ادبی مشغول است.برای آشنایی با ویژگی هایی که باعث ماندگاری آثاراو شده با دکترنجمه شبیری نویسنده، مترجم و استاد دانشگاه گفت وگوکرده ایم
با توجه به سال‌ها فعالیت عبدا...کوثری درحوزه ترجمه، مهم‌ترین ویژگی‌ای که او را به چهره‌ای ماندگاردردنیای ترجمه تبدیل کرده، چیست؟
حضورمترجمی مانند عبدا...کوثری درپیشینه ادبی و فرهنگی ما اتفاق کم‌نظیری است.درتاریخ ادبیات، افرادی حضوردارند که آثار و تلاش‌هایشان ماندگارمی‌شود و به بخشی ازمیراث فرهنگی یک جامعه تبدیل می‌شوند.به اعتقاد من، استادکوثری از همین چهره‌ها هستند.
درباره استادکوثری مسئله فقط دانستن زبان نیست. او درهراثری که ترجمه می کند به تاریخ، فرهنگ و ادبیات کشور مبداء، اشراف عمیقی دارد. مثلا درباره آمریکای لاتین به جرئت می گویم اطلاعات ایشان ازبسیاری ازافرادی که به زبان اسپانیایی صحبت می کنند بیشتراست.
نکته مهم دیگراین است که درنگاه مترجمانی مانند کوثری، ترجمه ادبی قرار نیست صرفاً بازگردانی کلمه‌به‌کلمه متن باشد. مترجم باید بتواند مفهوم را منتقل کند و برای این کار،شناخت فرهنگ، سیاست، تاریخ وفضای اجتماعی اثرضروری است. آقای کوثری به دلیل همین تسلط،ترجمه‌هایی ارائه می دهد که هم ازنظرزبانی شیواست و هم از نظر محتوایی غنا دارد.
اگر بخواهیم از میان ویژگی‌های متعدد آثارکوثری، چند شاخصه اصلی را برای شناخت سبک ترجمه ایشان انتخاب کنیم، به چه مواردی باید اشاره کرد؟
برخورداری اززبانی پخته و پرمعنا ازدیگرویژگی های این مترجم کم نظیراست. کلماتی که او برای هرسطرش انتخاب می‌کند، معمولاً بارمعنایی وفرهنگی مشخصی دارند و به همین دلیل ترجمه‌هایشان ازعمق وغنای ادبی زیادی برخورداراست. به نظرم درروزگاری که با آشفتگی‌های زبانی وفکری متعددی روبه‌روهستیم، توجه به چنین ادبیاتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
ما به آثاری نیازداریم که صرفاً مصرف روزمره نداشته باشند و بتوانند مخاطب را با لایه‌های عمیق‌ترزبان و اندیشه آشنا کنند.
همنشینی این مترجم بزرگ،با بزرگان ادبیات معاصر و مطالعات او درزمینه ادبیات کهن را تا چه حد درگیرایی ترجمه هایش موثرمی دانید؟
بی تردید این همنشینی ها وپرمطالعه بودن را باید همه مترجمان سرلوحه کارشان قراردهند. وقتی به کارنامه افرادی مانند محموددولت‌آبادی،جلال آل‌احمد، نادر ابراهیمی وعبدا...کوثری نگاه می‌کنیم،با نسلی روبه‌رو می‌شویم که مطالعه ودغدغه های اجتماعی درزندگی شان جایگاه جدی داشته است. بسیاری ازاین افراد، علاوه بر فعالیت ادبی، نسبت به مسائل سیاسی واجتماعی زمانه خود حساس بوده‌اند و عدالت‌خواهی وتوجه به سرنوشت جامعه درنگاهشان حضورداشته است.
ادبیات برای این نسل صرفاً سرگرمی یا بازی با کلمات نبوده است به همین دلیل، در آثار وترجمه‌های این افراد می‌توان نوعی پشتوانه فکری و اجتماعی را مشاهده کرد. به اعتقاد من، همین پیوند میان دانش ادبی، تجربه زیسته و حساسیت اجتماعی است که به آثارشان ارزش و ماندگاری می‌بخشد.
آیا خودتان به صورت مستقیم آموزشی ازاین مترجم برجسته دریافت کرده ایدکه تا سال ها برایتان سرلوحه کارها قرارگیرد ؟
بله ، من یکی ازترجمه هایم را ازداستان های«بورخس»دراختیاراستادکوثری قرار دادم تا اشتباهاتم را درترجمه بگویند و استاد درنهایت محبت این کاررا انجام دادند و من سال هاست که این درس ها را سرلوحه ترجمه هایم قرارداده و همین نسخه را جزو آثار ارزشمند برای خودم نگه داشته ام .
به نظر شما چه چیزی باعث شده ترجمه‌های ایشان تاریخ مصرف نداشته باشند و برای همه نسل ها خواندنی باشند؟
زنده بودن قلم هر نویسنده و مترجمی به میزان سواد علمی ،ادبی او بستگی دارد. نسل نویسندگان ومترجمانی مانند محمود دولت‌آبادی و عبدا...کوثری، سوادی اکتسابی را ازدوره های پیشین ادبیات و اندیشه کسب کرده اند. آن‌ها با تاریخ، ادبیات کلاسیک، متون فکری وآثارنویسندگان کهن آشنایی دارند و این پشتوانه در زبان و قلمشان دیده می‌شود.
نمی شود انتظارخلق آثارماندگار را ازکسی داشت که گلستان،بوستان،تاریخ بیهقی و بسیاری ازمتون کهن را نخوانده است. بی تردید نمی توان ازنویسنده‌ای که پشتوانه مطالعاتی محکمی ندارد، انتظارداشت صرفاً با بازی‌های زبانی به ادبیاتی ماندگار برسد.
نسل استاد کوثری مترجمان و نویسنده های ادب شناسی هستند. ادبیات این نسل و نوشته هایشان به همین دلایل تاریخ انقضا ندارد.حالا این نسل را کنارنسل زد قرار دهید ،تعداد زیادی ازنسل زدی ها طوری صحبت می کنند که پدر و مادر هایشان متوجه نمی شوند ، حتی دوست کناردستی شان متوجه حرف هایشان نمی شود، از چنین نسلی نمی توان انتظار خلق آثار ماندگار داشت.
