سه گانه مشکلات برای محیط بانان

 وقتی از انتخاب یک محیط‌بان به‌عنوان برترین محیط‌بان کشور صحبت می‌کنیم، شاید در نگاه نخست نشان خدمت و تقدیر در مراسمی رسمی به ذهن برسد؛ اما پشت این عنوان، سال‌ها گشت‌زنی در ارتفاعات، مواجهه با شکارچیان مسلح، تعقیب متخلفان و البته دیدن صحنه‌هایی تلخ و شیرین از طبیعت قرار دارد؛ صحنه‌هایی که گاهی حتی برای سال‌ها در ذهن یک محیط‌بان باقی می‌ماند. حسین رضوانی، محیط‌بان کاشمری با ۲۹سال سابقه خدمت، چند روز پیش از میان بیش از 4هزار محیط‌بان کشور به‌عنوان محیط‌بان برتر ایران انتخاب شد و نشان خدمت خود را از رئیس‌جمهور دریافت کرد. انتخابی که حاصل مجموعه‌ای از فعالیت‌های حفاظتی، کشفیات، برخورد با متخلفان و حتی فعالیت‌های پژوهشی اوست. وقتی پای صحبت این محیط‎بان نشستیم، در کنار افتخار انتخاب به‌عنوان برگزیده کشور، روایت‌هایی از دشواری‌های این شغل شنیدیم؛ از بره‌هایی که در جست‌وجوی مادر شکارشده خود در ارتفاعات سرگردان بودند تا رویارویی با شکارچیان مسلح.

​​​​​​​
ماجرای برخورد با متخلفان و پژوهش درباره گیاهی نادر
حسین رضوانی، در گفت و گو با «خراسان»، درباره عواملی که موجب انتخاب او به‌عنوان محیط‌بان برتر کشور شده است، می گوید: این انتخاب حاصل چندین عامل و مجموعه‌ای از فعالیت‌ها در حوزه حفاظت از محیط‌زیست است. یکی از مهم‌ترین بخش‌ها، برخورد با تخلفات شکار و صید و شناسایی و دستگیری متخلفانی است که پس از تشکیل پرونده به مراجع قضایی معرفی می‌شوند. کشف سلاح‌های غیرمجاز از متخلفان نیز از دیگر فعالیت‌هایی بوده که در ارزیابی عملکرد موردتوجه قرار داشته است. وی با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی خود می افزاید: در کنار اقدامات حفاظتی، در زمینه یک گونه‌ گیاهی نادر و در معرض انقراضی به نام «روشن‌بال» که  در منطقه کاشمر وجود دارد، کار پژوهشی انجام داده‌ام. مجموعه این فعالیت‌ها در کنار سایر اقدامات، از جمله فعالیت‌های ورزشی، در انتخاب من به‌عنوان محیط‌بان برتر کشور مؤثر بوده است. این محیط‌بان در ادامه بیان می کند: برای من مهم‌تر از دستگیری متخلف پس از انجام شکار، این است که بتوانیم پیش از وقوع تخلف جلوی آن را بگیریم. ترجیح می‌دهم شکارچی را پیش از آن‌که حیوانی را از بین ببرد، شناسایی و متوقف کنیم. رضوانی با اشاره به کاهش تعداد پرونده‌های تخلف در مقایسه با سال‌های گذشته می گوید: خوشبختانه آگاهی مردم از اهمیت حفاظت از محیط‌زیست افزایش یافته و همین موضوع در کاهش برخی تخلفات تأثیر داشته است.
بره‌هایی که به دنبال لاشه مادرشان می‌آمدند
وی در پاسخ به این سؤال که سخت‌ترین روز دوران خدمتش چه روزی بوده است، به یکی از مأموریت‌های گروهی در منطقه حفاظت‌شده سیدمرتضی کاشمر اشاره می‎کند و می‎گوید: گزارشی درباره حضور شکارچیان غیرمجاز در این منطقه دریافت کردیم و همه همکاران برای رسیدگی به موضوع به محل رفتیم. پس از بررسی و تعقیب، با پنج متخلف مواجه شدیم و توانستیم آن‌ها را دستگیر کنیم. این افراد دو رأس میش شکار کرده بودند و در بازرسی از منزلشان نیز لاشه یک میش دیگر کشف شد. آنچه این مأموریت را برای من و همکارانم بسیار تلخ کرد، صحنه‌ای بود که در ارتفاعات دیدیم. بره‌های یکی از میش‌های شکارشده، حدود ۱۵۰ متر بالاتر از محل حضور ما، به دنبال لاشه مادرشان می‌آمدند. دیدن آن صحنه واقعاً دردناک بود؛ به‌طوری که اشک همه ما درآمد. 
بیش از 50 رویارویی با شکارچیان مسلح
فعالیت محیط‌بانان در مناطق طبیعی، همیشه به گشت‌زنی و پایش حیات‌وحش محدود نمی‌شود. در بسیاری از مأموریت‌ها، احتمال مواجهه مستقیم با شکارچیان مسلح و متخلفان وجود دارد. رضوانی با اشاره به تجربه خود در این زمینه اظهار می کند: در طول ۲۹ سال خدمت، حدود ۵۰ تا ۶۰ بار با شکارچیان مسلح مواجه شده‌ایم. در یکی از این موارد متأسفانه درگیری رخ داد و برای آن پرونده قضایی تشکیل شد. در جریان این درگیری یکی از متخلفان مجروح شد که این اتفاق برای من بسیار دردناک بود؛ چراکه به هر حال یک انسان هدف گلوله قرار گرفته بود. در نهایت نیز در پرونده قضایی مربوط به آن حادثه تبرئه شدم. 
صحنه ای جالب از یک شکار
در کنار خاطرات تلخ، طبیعت گاهی صحنه‌هایی پیش روی محیط‌بان قرار می‌دهد که حتی برای افراد باتجربه نیز شگفت‌انگیز است. رضوانی یکی از خاطرات جالب دوران خدمتش را به مشاهده رفتار یک مار شاخ‌دار در منطقه درونه مربوط می‌داند و می‎گوید: یک بار از فاصله دور، در نزدیکی چشمه‌ای در منطقه درونه متوجه بلند شدن گرد و خاک شدیم. با دوربین هرچه اطراف را بررسی کردیم، نتوانستیم علت آن را تشخیص دهیم. وقتی به محل نزدیک‌تر شدیم، متوجه شدیم یک مار شاخ‌دار، تیهویی (نوعی پرنده) را شکار کرده است و برای این‌که بتواند طعمه را از گلوی خود پایین ببرد، مرتب بدنش را به زمین می‌کوبد و همین موضوع باعث بلند شدن گرد و خاک شده بود.
محیط بانی، جزو مشاغل سخت و زیان‌آور
 قرار گیرد
با وجود نزدیک به سه دهه فعالیت در عرصه حفاظت از محیط‌زیست، این محیط‎بان برگزیده کشوری معتقد است شرایط کاری محیط‌بانان با دشواری‌های زیادی همراه است و باید این شغل در شمار مشاغل سخت و زیان‌آور قرار گیرد.  وی اظهار می‎کند: به نظر من ۳۰ سال خدمت برای محیط‌بانان مدت زیادی است و فشار جسمی این شغل به‌مرور بدن آن‌ها را فرسوده می‌کند. محیط‌بانان با وجود همه دشواری‌ها خالصانه کار می‌کنند و گاهی روزانه بیش از ۱۰ کیلومتر پیاده گشت‌زنی دارند. این محیط‌بان سه مشکل اصلی محیط‎بانان را مطرح و تصریح می‎کند: نخستین مشکل، پایین بودن حقوق است. هرچند اخیرا افزایش حقوق داشته‌ایم، اما دریافتی محیط‌بانان همچنان با شرایط تورمی و هزینه‌های زندگی تناسب ندارد.  وی کمبود امکانات و تجهیزات را دومین مشکل محیط‌بانان می‎داند و می‎افزاید: در بخش تجهیزات، به‌ویژه وسایل نقلیه موتوری و خودروهای مورد استفاده برای گشت‌زنی، کمبودهایی وجود دارد. 
ضرورت بازنگری در قانون به‌کارگیری سلاح
رضوانی سومین مشکل را به قوانین مربوط به استفاده از سلاح در مأموریت‌های محیط‌بانان مرتبط دانست و اظهار کرد: به نظر من در قانون به‌کارگیری سلاح باید بازنگری شود تا محیط‌بان در شرایط ضروری بتواند مطابق ضوابط قانونی از سلاحی که در اختیارش قرار گرفته است، استفاده کند. هم‎اکنون محدودیت‌هایی برای استفاده از سلاحی که در اختیار محیط‌بانان قرار می گیرد، وجود دارد. وی با بیان این که محیط‎بانان بعضا درگیر پرونده های قضایی می‎شوند، می‎افزاید: من در این سال‌ها بیش از ۱۰ پرونده قضایی داشته‌ام. این موضوع نشان می‌دهد که محیط‌بان علاوه بر دشواری‌های میدانی، ممکن است پس از انجام مأموریت نیز با مسائل و پیگیری‌های قضایی مواجه شود. این محیط‌بان کاشمری بر ضرورت افزایش تعداد محیط‎بانان تأکید و بیان می‎کند: تعداد محیط‌بانان کافی نیست و باید نیروی بیشتری برای حفاظت از مناطق طبیعی جذب شود.