چرا برخی افراد بعد از واکسن تب می‌کنند
تهران- ایرنا- پژوهشگران می‌گویند تفاوت در واکنش افراد به واکسن، از جمله تب کردن یا نکردن، ممکن است تا حدی به تریلیون‌ها میکروب ساکن در روده آن‌ها مرتبط باشد.
وبگاه سای‌تِک‌دِیلی در گزارشی آورده است:
ممکن است دو نفر یک واکسن یکسان دریافت کنند اما تجربه‌های بسیار متفاوتی داشته باشند: یکی تب می‌کند و یک روز حالش بد است، در حالی که دیگری تقریباً هیچ چیزی حس نمی‌کند. پژوهشی جدید نشان می‌دهد بخشی از پاسخ ممکن است در تریلیون‌ها میکروب ساکن در روده ما باشد.
یک تیم پژوهشی بین‌المللی دریافت افرادی که بعد از واکسیناسیون تب شدیدتری داشتند، پیش از دریافت واکسن نشانه‌هایی از التهاب بیشتر و فعالیت میکروبی متمایز در روده‌شان نشان می‌دادند. وقتی پژوهشگران میکروب‌های روده این افراد را به موش‌ها منتقل کردند، حیوانات نیز پاسخ‌های التهابی شدیدتری به واکسیناسیون نشان دادند. این یافته‌ها به یک پروتئین باکتریایی به نام فلاژلین (flagellin) به‌عنوان یکی از عوامل احتمالی اشاره می‌کند.
پیش از واکسن، نقاط شروع متفاوت
واکسیناسیون از بیماری‌های عفونی پیشگیری می‌کند، اما نگرانی درباره تب و علائم شبیه آنفلوآنزا می‌تواند افراد را از واکسیناسیون منصرف کند. فهمیدن دلیل تفاوت این واکنش‌ها می‌تواند به کاهش آن‌ها و رفع یکی از منابع تردید نسبت به واکسن کمک کند.
میکروبیوم روده (مجموعه میکروب‌های ساکن روده) محل منطقی برای بررسی است، چون این میکروب‌ها پیوسته با سیستم ایمنی در ارتباط‌اند و به شکل‌گیری فعالیت پایه آن کمک می‌کنند. جوامع میکروبی بین افراد متفاوت است؛ بنابراین یک واکسن یکسان ممکن است با نقاط شروع ایمنی بسیار متفاوتی روبه‌رو شود.
پژوهشگران به رهبری روث لی (Ruth Ley) از مؤسسه ماکس پلانک، مطالعه‌ای روی بزرگسالان جوان سالمی انجام دادند که در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ میلادی، واکسن کووید-۱۹ دریافت می‌کردند. شرکت‌کنندگان نمونه‌های مدفوع و خون ارائه دادند و دمای بدن خود را در هفته پیش و پس از واکسیناسیون ثبت کردند.
نشانه‌ای باکتریایی مرتبط با تب
برخی شرکت‌کنندگان تب بالایی داشتند. پیش از واکسیناسیون، میکروب‌های روده آن‌ها فعالیت بیشتری در ژن‌های مرتبط با حرکت باکتریایی نشان می‌دادند؛ به‌ویژه ژن‌هایی که برای ساخت ساختارهای شنا مانند تاژک (flagella) به‌کار می‌روند. تاژک‌ها رشته‌های باریک و بلندی هستند که مانند دم از باکتری بیرون می‌آیند و با چرخیدن، به باکتری کمک می‌کنند حرکت کند.
تاژک‌ها از پروتئین‌هایی به نام فلاژلین ساخته می‌شوند. عوامل بیماری‌زا مانند سالمونلا (نوعی باکتری که باعث اسهال و بیماری گوارشی می‌شود) هم فلاژلین تولید می‌کنند، به همین دلیل سیستم ایمنی این پروتئین‌ها را به‌عنوان سیگنال‌های خطر احتمالی می‌شناسد و با التهاب پاسخ می‌دهد. اندازه‌گیری‌ها نشان داد شرکت‌کنندگانی که تب شدیدتری داشتند، پیش از واکسیناسیون سطوح بالاتری از التهاب داشتند.
آزمایش میکروبیوم در موش‌ها
پژوهشگران می‌خواستند بدانند خود میکروب‌ها بر پاسخ به واکسن اثر می‌گذارند یا خیر؛ بنابراین، میکروبیوم مدفوع شرکت‌کنندگان را به موش‌هایی منتقل کردند که میکروب روده‌ای نداشتند. سپس حیوانات را واکسینه کردند.
نتیجه روشن بود: موش‌هایی که میکروب‌های افراد با تب شدیدتر را دریافت کرده بودند، التهاب شدیدتری پیدا کردند. در مقابل، موش‌هایی که میکروب‌های افراد با تب خفیف‌تر را گرفته بودند، التهاب کمتری داشتند. این اثر تا حدی به توانایی حیوانات در تشخیص فلاژلین بستگی داشت.
روث لی می‌گوید: واکسیناسیون به ما امکان می‌دهد در شرایط کنترل‌شده بررسی کنیم چرا افراد به یک چالش ایمنی یکسان این‌قدر متفاوت پاسخ می‌دهند. یافته‌های ما نشان می‌دهد فلاژلین میکروبی یکی از عواملی است که این وضعیت پایه ایمنی را می‌سازد.
آیا رژیم غذایی می‌تواند اثر بگذارد؟
گروه پژوهشی سپس بررسی کرد چه چیزی می‌تواند میکروب‌های روده را به تولید فلاژلین بیشتر وادار کند. شرکت‌کنندگانی که رژیم غذایی گیاهی داشتند، کمتر دچار تب شدند. بنوا شاسن (Benoit Chassaing) از مؤسسه پاستور می‌گوید: در محیط آزمایشگاهی دیدیم برخی افزودنی‌های غذایی، تولید فلاژلین توسط میکروب‌های روده را افزایش می‌دهند. این یافته‌ها نشان می‌دهد اجزای رژیم غذایی صنعتی ممکن است رشد باکتری‌های تاژک‌دار روده را تقویت کند.
آزمایش‌های حیوانی هم نشان داد رژیم غذایی غربی پرچرب، پاسخ‌های التهابی واکسن را در موش‌ها تشدید می‌کند. کِلسی هوس (Kelsey Huus)، نویسنده اصلی مطالعه، می‌گوید: هرچند نتوانستیم ثابت کنیم رژیم غذایی پاسخ به واکسن را در انسان تعیین می‌کند، یافته‌ها نشان می‌دهد رژیم غذایی یکی از عواملی است که می‌تواند میکروبیوم را به سمت التهاب بیشتر ببرد. برای اثبات این موضوع، به مطالعاتی نیاز است که در آن رژیم غذایی افراد را تغییر دهند و نتیجه را بررسی کنند.
فراتر از عوارض واکسن
مطالعات آینده می‌توانند بررسی کنند آیا روش‌هایی که میکروبیوم روده را تغییر می‌دهند، می‌توانند تب شدید بعد از واکسیناسیون را کاهش دهند یا خیر. این مطالعه همچنین نشان می‌دهد میکروب‌های روده به ساختن وضعیت ایمنی بدن کمک می‌کنند و این وضعیت ممکن است بر واکنش بدن به عوامل دیگر، فراتر از واکسن، هم اثر بگذارد.
هوس می‌گوید: این پژوهش به شواهدی اضافه می‌کند که نشان می‌دهد میکروبیوم روده نقشی محوری در سلامت ایمنی انسان دارد. فهم این تعاملات می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای پیش‌بینی بهتر، پیشگیری و مدیریت تفاوت‌های فردی در پاسخ‌های ایمنی باز کند.
